Bukuria, në këtë rast, nuk është rastësi. Ajo ka evoluar për të mbrojtur foshnjat njerëzore, të cilat janë jashtëzakonisht të pafuqishme në vitet e para të jetës. I njëjti instinkt ndikon edhe në mënyrën si i trajtojmë kafshët shtëpiake, personazhet vizatimorë apo madje edhe markat tregtare.
Herën tjetër që e kapni veten duke i buzëqeshur apo duke bërë tinguj të ëmbël një foshnjeje të panjohur në radhën e supermarketit, mos u ndjeni në siklet. Nuk po humbni dinjitetin. Thjesht po i përgjigjeni një mekanizmi të fuqishëm evolucionar.
“Skema e bebes”: kodi i fshehtë i trurit
Në vitin 1943, etologu austriak Konrad Lorenz përshkroi një fenomen të thjeshtë, por shumë të fuqishëm. Ai vuri re se foshnjat ndajnë disa tipare të përbashkëta: kokë të madhe në raport me trupin, sy të mëdhenj faqe të rrumbullakëta, hundë të vogël dhe gjymtyrë të buta. Ai e quajti këtë Kindchenschema , një lloj “stimul-shenjë” që aktivizon menjëherë instinktin e kujdesit tek të rriturit.
Me fjalë të thjeshta, është si një kod i programuar në trurin tonë: kur shohim këto tipare, duam ta mbrojmë krijesën, ta mbajmë në krahë dhe madje ta falim edhe kur qan në orën 3 të mëngjesit.
Ky “truk” funksionon edhe përtej njerëzve. Këlyshët e qenve, kotelet, fokat e vogla dhe madje edhe personazhet vizatimorë ndjekin të njëjtin model. Sytë e mëdhenj të Mickey Mouse nuk janë rastësi. Pandat duken vazhdimisht me një shprehje të pafajshme. Bukuria funksionon – dhe pikërisht për këtë arsye shitet.
Çfarë ndodh në tru?
Studimet moderne me skanime të trurit tregojnë se fytyrat e foshnjave aktivizojnë qendrat e shpërblimit, veçanërisht zonat e lidhura me kënaqësinë dhe motivimin. Në një studim, u zbulua se truri i njeriut reagon ndaj një fytyre foshnje brenda rreth një të shtatës së sekondës më shpejt se mendimi i vetëdijshëm.
Kjo do të thotë se para se të mendoni “Sa e lezetshme!”, truri juaj tashmë ka vendosur: “Mbroje këtë krijesë.”
Edhe kimia e trurit luan rol. Dopamina, hormoni i kënaqësisë, aktivizohet shpejt. Oksitocina, e njohur si hormoni i lidhjes, rritet dhe forcon ndjenjën e afërsisë. Rezultati është një lidhje e thellë dhe instinktive me një qenie që nuk mund të ecë, të flasë apo të kujdeset për veten.
Investimi “irracional” që siguroi mbijetesën
Nga një këndvështrim i ftohtë ekonomik, foshnjat njerëzore janë një “investim” i madh: kërkojnë vite ushqyerjeje, kujdesi, edukimi dhe burime financiare. Megjithatë, evolucioni nuk funksionon sipas logjikës së thjeshtë ekonomike.
Ndryshe nga shumë specie të tjera si dreri që ngrihet në këmbë brenda orësh apo breshka që shkon drejt detit – një i porsalindur njerëzor nuk mund të mbajë as kokën. Kjo dobësi është çmimi i trurit tonë të madh dhe ecjes së drejtë. Për të mbijetuar, njerëzit kishin nevojë për të rritur që nuk do t’i braktisnin këto krijesa të brishta.
Zgjidhja e evolucionit? T’i bëjë foshnjat të papërmbajtshme. Bukuria u kthye në mjet mbijetese.
Bukuria na bën më të kujdesshëm
Studimet tregojnë se ekspozimi ndaj imazheve të kafshëve të vogla përmirëson performancën në detyra që kërkojnë lëvizje të kujdesshme dhe të buta. Me fjalë të tjera, bukuria na bën më të vëmendshëm dhe më të përmbajtur pikërisht ajo që nevojitet kur mban në duar një foshnjë të brishtë.
Evolucioni nuk i bëri vetëm foshnjat të adhurueshme; ai i bëri edhe të rriturit më të butë në praninë e tyre.
Nga instinkti tek “kapitalizmi i lezetshëm”
Autori Justin Gregg argumenton se tiparet e ngjashme me ato të foshnjave “nxisin” sistemet tona të kujdesit dhe empatisë. Truri ynë ka tendencë t’u atribuojë cilësi njerëzore qenieve ose objekteve që duken si foshnja.
Kjo shpjegon pse organizojmë festa ditëlindjeje për qentë, blejmë rroba për macet apo lidhemi emocionalisht me maskota markash. Marketingu e ka kuptuar mirë këtë mekanizëm: logo të rrumbullakosura, sy të mëdhenj, ngjyra të buta. Kur diçka duket si foshnjë, ne ulim vigjilencën. Nuk duam vetëm ta blejmë duam ta mbrojmë.
Burimi: https://www.psychologytoday.com/us/blog/lies-and-deception/202602/why-babies-are-cute
Foto: Freepik.com