Ekziston një cilësi e veçantë e dritës së pasdites që i përket vetëm verandës. Ajo kap avullin që ngrihet nga një filxhan çaji, bie mbi një shtrat të vjetër druri dhe ndalet te dikush — shpesh një gjyshe — që vështron rrugën jo sepse pret diçka, por thjesht për të qenë pjesë e jetës që kalon përpara saj. Një fqinj kalon ngadalë, shkëmbehen disa fjalë të zakonshme dhe më pas secili vazhdon rrugën. Në pamje të parë, këto janë momente të parëndësishme, por me kalimin e kohës ato krijojnë ndjesinë e afërsisë dhe përkatësisë. Dikush vëren kur mungon karrigia e zakonshme në verandë. Dikush pyet veten pse nuk je parë dje. Dhe pa e kuptuar, ndërtohet një lidhje e heshtur njerëzore.
Hapësira të tilla ndikojnë në sistemin nervor në mënyra që mjediset moderne rrallë arrijnë t’i ofrojnë. Njeriu nuk është krijuar as për izolim total dhe as për stimulim të pandërprerë. Ne funksionojmë më mirë në ambiente ku ekziston një ekuilibër i butë mes vetmisë dhe kontaktit social. Veranda krijon pikërisht këtë gjendje. Ajo i lejon individit të qëndrojë pjesërisht i lidhur me botën pa qenë i detyruar të përfshihet plotësisht në të. Nga aty, mendja përthith tingujt e rrugës, lëvizjen e njerëzve, dritën që ndryshon dhe fragmentet e vogla të jetës së përditshme.
Sociologët e quajnë këtë një formë të përkatësisë sociale me intensitet të ulët — ndjesia qetësuese se ekziston brenda një komuniteti edhe kur je vetëm. Veranda nuk ishte thjesht një element arkitektonik që lidhte shtëpinë me rrugën; ajo ishte një urë emocionale mes individit dhe jetës së komunitetit. Në lagjet tradicionale, këto hapësira funksiononin si një “sistem nervor” i jashtëm i shtëpisë. Fëmijët mësonin të njihnin njerëzit para se të krijonin miqësi, të moshuarit ruanin rolin e tyre në komunitet vetëm duke qenë të pranishëm, ndërsa edhe heshtja bëhej diçka e përbashkët.
Sot, shumë qytete moderne kanë eliminuar këto hapësira të ndërmjetme. Kalojmë direkt nga apartamente të mbyllura në rrugë të mbingarkuara dhe plot zhurmë, pa asnjë tranzicion mes privatësisë dhe jetës publike. Arkitektët i quajnë këto vende “hapësira gjysmë-publike” — vende ku njeriu mund të jetë i dukshëm pa u ndjerë i ekspozuar. Një verandë nuk kërkon angazhim si një dhomë ndenjeje, por as nuk të hedh në presionin e plotë të rrugës. Ajo krijon një formë kontakti të natyrshëm dhe pa detyrim.
Interesante është se kultura të ndryshme në botë e kanë zbuluar këtë koncept në mënyrë të pavarur. Në Japoni ekzistonte “engawa”, një korridor druri mes shtëpisë dhe natyrës. Në Holandë, “stoep” shërbente si një hapësirë sociale përpara shtëpisë. Në Indi, “otla” ishte vendi ku fqinjët ndaleshin për biseda të shkurtra. Në lagjet e vjetra amerikane, verandat e përparme kishin të njëjtin funksion: njerëzit dilnin në mbrëmje, përshëndesnin kalimtarët dhe ndiheshin pjesë e lagjes. Këto nuk ishin rastësi estetike, por mënyra intuitive për të krijuar lidhje njerëzore dhe ndjenjë komuniteti.
Dizajni modern, megjithatë, i dha përparësi shpejtësisë, privatësisë dhe efikasitetit. Rrugët u projektuan për makina dhe jo për njerëz që ndalen për të biseduar. Apartamentet zëvendësuan verandat me hapësira të mbyllura, ndërsa jeta e përditshme u organizua rreth rutinave individuale. Në përpjekje për të eliminuar “pengesa” dhe ndërveprime të paplanifikuara, qytetet moderne larguan edhe ato kontakte të vogla njerëzore që dikur e bënin komunitetin të ndihej natyral.
Sot, studiuesit e lidhin gjithnjë e më shumë vetminë me mënyrën si janë ndërtuar qytetet moderne. Edhe kur jemi të rrethuar nga njerëz, mund të ndihemi thellësisht të vetmuar. Sociologët theksojnë rëndësinë e “lidhjeve të dobëta” — kontaktet e vogla me fqinjët, shitësit apo kalimtarët e njohur — të cilat krijojnë ndjesinë se jemi pjesë e një bote të përbashkët. Dhe pikërisht këto lidhje janë ato që verandat dikur i bënin të mundura çdo ditë.
Burimi;https://www.psychologytoday.com/us/blog/non-weird-science/202605/what-we-lost-when-we-lost-the-veranda
Foto; Freepik.com