Çfarë përmban një emër? Shumë gjëra. Emrat janë pjesë thelbësore e identitetit tonë. Ata na lidhin me historinë e familjes dhe mund të sugjerojnë gjininë, fenë, moshën ose përkatësinë etnike të një personi. Ne përgjigjemi kur na thërrasin me emër, por edhe gjykohemi prej tij.
Popullariteti i emrave rritet dhe bie në varësi të asociacioneve që krijojnë në shoqëri. Emri Adolf nuk haset shpesh sot, ndërsa Ariel ka shënuar një rritje të ndjeshme të popullaritetit. Ndryshimi i kuptimeve që përcjellin emrat tregon gjithashtu se si gjykimet kulturore mund të krijojnë, në mënyra të papritura, një stigmë të re përmes lidhjes me diçka tjetër. Mjafton të pyesni dikë që quhet Karen.
Një studim i ri në revistën shkencore Self and Identity tregon se si ndryshimi i këtyre asociacioneve e ka shndërruar në mënyrë të dhimbshme një emër të zakonshëm në gjuhën angleze në një fyerje të njohur gjerësisht dhe në një stereotip, i cili më pas është kthyer në stigmë.
“Karen” u shfaq si një emërtim për një grua, zakonisht të bardhë dhe konfliktuale, që perceptohet se përdor pretendimin për privilegje ose paragjykimet për të kontrolluar sjelljen e të tjerëve, veçanërisht të punonjësve të shërbimit dhe të njerëzve me më pak pushtet shoqëror.
Nuk është plotësisht e qartë pse pikërisht “Karen” u bë etiketa për stereotipin e grave të bardha, të moshës së mesme, që konsiderohen të bezdisshme. Megjithatë, ky përdorim duket se u konsolidua në vitin 2020. Atëherë, një video virale e gruas së quajtur në internet “Karen e Central Park” tërhoqi vëmendje të madhe publike, megjithëse emri i saj i vërtetë ishte Amy.
Në incidente të tjera, gra të bardha të filmuara duke telefonuar ose kërcënuar se do të telefononin policinë për persona me ngjyrë u identifikuan me nofka si “BBQ Becky”, “Permit Patty” dhe “Bus Berater Brenda”. Asnjëra prej tyre nuk quhej Karen. Megjithatë, deri në verën e vitit 2020, “Karen” ishte përhapur në mënyrë virale me kuptimin e tij të ri.
Studimi i ri synon të kuptojë se çfarë do të thotë të jesh një “Karen” pas vitit 2020, si për personat që e mbajnë këtë emër, ashtu edhe për ata që e dëgjojnë.
Në fazën e parë të mbledhjes së të dhënave, psikologët u kërkuan studentëve universitarë në SHBA të jepnin reagimet e tyre ndaj “një Karen”, “një Kathy”, një personi me emrin Karen dhe një personi me emrin Kathy. Kathy u zgjodh për krahasim sepse të dy emrat tingëllojnë disi ngjashëm dhe kanë pasur prirje historike të krahasueshme të popullaritetit.
Siç pritej, pjesëmarrësit e perceptuan “Karen”-in stereotipik si shumë më të ftohtë dhe treguan se do të ishin shumë më të gatshëm ta shpërfillnin ose ta përjashtonin sesa një “Kathy” stereotipike.
Por gjetja më domethënëse ishte se ky gjykim u shtri nga të qenët “një Karen” te mbajtja e emrit Karen. Pjesëmarrësit e vlerësuan një person me emrin Karen si më të ftohtë dhe thanë se do të ishin më të gatshëm ta shpërfillnin ose ta refuzonin sesa dikë me emrin Kathy. Këto dallime ishin dukshëm më të vogla se ato që lidheshin me stereotipin e plotë.
Përgjigjet e studentëve treguan gjithashtu një pranim befasues të kësaj fyerjeje. Shumica e konsideronin të paktën deri diku të pranueshme ta quanin dikë “një Karen” për shkak të sjelljes urdhëruese ose pretendimit për trajtim të veçantë. E njëjta përqindje i konsideronte të pranueshme edhe shakatë me emrin Karen.
Studentët e anketuar e kuptonin qartë se një person me emrin Karen nuk ishte domosdoshmërisht “një Karen”. Megjithatë, vetëm emri dukej se i ndikonte negativisht përshtypjet e tyre për personat që e mbanin atë.
Studimi i dytë i autorëve shqyrtoi pasojat e këtyre perceptimeve te 195 gra me emrin Karen, të gjetura përmes një grupi në Facebook për njerëz që ndanin këtë emër.
Megjithëse kampioni nuk ishte përfaqësues, rezultatet sugjerojnë se pjesëmarrëset përjetonin trajtim negativ të konsiderueshëm, ndonjëherë shumë shqetësues, për shkak të emrit të tyre. Më shumë se tre të katërtat pohuan se njerëzit i kishin fyer për shkak të emrit, ndërsa dy të tretat raportuan se ngurronin ta tregonin atë.
Përqindje më të vogla raportuan atë që e perceptonin si diskriminim për shkak të emrit nga punëdhënës, arsimtarë ose profesionistë shëndetësorë. Siç u shpreh një pjesëmarrëse me emrin Karen: “Tani, kur dëgjoj dikë të më thërrasë me emrin tim, ndihem në siklet.”
Një aspekt interesant dhe i rëndësishëm është se kjo fyerje ka edhe një dimension gjinor. Autorët e studimit vënë në dukje se nuk ekziston një ekuivalent mashkullor po aq i konsoliduar.
Kështu, “Karen” mund të përdoret ndonjëherë për të ndëshkuar gratë për shprehje zemërimi ose vendosmërie që do të tërhiqnin më pak komente nëse do të vinin nga burrat. Termi mund të shërbejë njëkohësisht si kritikë ndaj privilegjit të të bardhëve dhe si mënyrë për të riprodhuar ide mizogjine për mënyrën se si duhet të sillen gratë.
Psikologët i quajnë këto dukuri “stigmatizim përmes lidhjes” ose “stigmë e transferuar”. Zakonisht, kjo përshkruan zhvlerësimin që përjeton dikush që ka një lidhje të afërt me një person të stigmatizuar, si një familjar ose mik.
Në këtë rast, lidhja është jashtëzakonisht e dobët. Nuk është e nevojshme të ekzistojë ndonjë marrëdhënie. Mjafton një emër për të krijuar përshtypjen e dikujt që është i pasjellshëm, i bezdisshëm, i zhurmshëm dhe që pretendon trajtim të veçantë.
Kjo tregon se sa lehtë dhe shpejt mund të lindin stigma të reja, të fitojnë vrull dhe të përhapen gjerësisht, edhe kur nuk kanë asnjë lidhje domethënëse ose konkrete me njerëzit që më pas bëhen objekt i tyre.
Në këtë rast, shakatë e përsëritura, memet dhe fyerjet e zakonshme të përhapura në rrjetet sociale ndryshuan me shpejtësi kuptimin kulturor të vetë emrit. Gratë me emrin Karen, përfshirë shumë prej tyre që janë njerëz të këndshëm, mbeten për t’u përballur me pasojat.
Ato tashmë përballen me një botë ku duhet të durojnë shaka, të japin shpjegime për veten, të përdorin nofka dhe të ngurrojnë para se të prezantohen.
Kjo nxjerr në pah një nga mekanizmat themelorë të stigmës shoqërore. Ne mund ta kundërshtojmë me vetëdije idenë se një stereotip zbatohet për një person të caktuar, por lidhja që krijojmë në mendje mund të ndikojë sërish, në mënyrë të heshtur, te ndjenjat dhe sjellja jonë ndaj tij.
Nuk është për t’u habitur që popullariteti i emrit Karen për foshnjat ka rënë ndjeshëm. Sigurisht, stigmat mund të zbehen me kalimin e kohës. Por, gjatë disa dekadave të studimit të stigmës, kam vërejtur se kjo rrallë ndodh aq shpejt ose aq lehtë.
Stigmat priren të mbeten pasi bëhen pjesë e mendësisë kulturore të kohës, duke vazhduar të shkaktojnë pasoja edhe për njerëz që nuk kanë lidhje me sjelljen e kritikuar. Gratë me emrin Karen po e paguajnë këtë kosto.