Osteoporoza nuk është thjesht një sëmundje që i bën kockat më të dobëta. Përtej rrezikut të lartë për fraktura, studimet më të fundit tregojnë se ajo mund të ketë pasoja shumë më të gjera për shëndetin, përfshirë edhe rritjen e rrezikut për zhvillimin e demencës.
Një studim i publikuar së fundmi në revistën shkencore Bone Research, i kryer mbi më shumë se 175 mijë persona mbi moshën 65 vjeç dhe i ndjekur për më shumë se dy vite, zbuloi se personat me osteoporozë kanë mesatarisht 80% më shumë gjasa të zhvillojnë demencë.
Rreziku është më i ulët tek ata që ende nuk kanë pësuar fraktura, por mbetet i lartë, rreth 63% më shumë krahasuar me personat pa osteoporozë. Ndërsa tek ata që kanë pësuar të paktën një frakturë për shkak të brishtësisë së kockave, rreziku për demencë rritet në mënyrë dramatike, duke arritur deri në 243% më shumë.
Osteoporoza nuk prek vetëm gratë në menopauzë
Edhe pse osteoporoza është një nga sëmundjet më të përhapura të kockave, ajo vazhdon të shoqërohet me shumë keqkuptime.
Tre prej miteve më të zakonshme janë: Osteoporoza prek vetëm gratë pas menopauzës, mjafton të marrësh kalcium për të pasur kocka të forta dhe të rinjtë nuk rrezikohen nga kjo sëmundje.
Ekspertët theksojnë se asnjë prej këtyre pohimeve nuk është plotësisht i vërtetë.
Kockat e forta ndërtohen që në fëmijëri
Shëndeti i kockave nuk fillon në moshën e tretë, por shumë më herët. Masa kockore ndërtohet gjatë fëmijërisë dhe adoleshencës, ndërsa kulmin e saj e arrin rreth moshës 20-vjeçare.
Sa më e madhe të jetë kjo “rezervë” e krijuar në rini, aq më mirë organizmi do të përballojë humbjen natyrale të masës kockore me kalimin e viteve.
Për këtë arsye, aktiviteti fizik dhe ushqyerja e shëndetshme janë vendimtarë që në moshë të re. Jeta sedentare dhe dietat e rrepta mund të dëmtojnë ndjeshëm zhvillimin e skeletit.
Personat që kanë kaluar çrregullime të të ngrënit, për shembull, mund të zhvillojnë brishtësi të kockave edhe përpara moshës 30 apo 40-vjeçare.
Ecja është ushtrimi më i mirë për kockat
Sipas ekspertëve, aktiviteti më i dobishëm për shëndetin e skeletit është shumë më i thjeshtë nga sa mendohet. Ecja është ushtrimi më i rëndësishëm për kockat. Për shkak të efektit të gravitetit, ajo stimulon në mënyrë natyrale forcimin e tyre.
Pilatesi dhe gjimnastika posturale janë gjithashtu të rekomanduara në çdo moshë.
Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se ngritja e peshave nuk është gjithmonë zgjedhja më e mirë. Në disa persona me osteoporozë, ushtrimet intensive mund të rrisin rrezikun e frakturave, ndaj aktiviteti fizik duhet përshtatur sipas gjendjes së secilit.
Kalciumi është i domosdoshëm, por nuk mjafton
Një dietë e pasur me kalcium mbetet thelbësore për mineralizimin e kockave. Nevojat ditore ndryshojnë sipas moshës, por zakonisht një i rritur ka nevojë për rreth 800 miligramë kalcium në ditë.
Burime të mira janë: qumështi, kosi, djathi dhe uji i pasur me kalcium.
Ekspertët hedhin poshtë edhe një tjetër mit të përhapur: pretendimin se qumështi “acidifikon” organizmin dhe dëmton kockat. Sipas tyre, kjo nuk mbështetet nga provat shkencore.
Vitamina D, aleati i domosdoshëm
Kalciumi nuk mund të fiksohet në kocka pa vitaminën D. Pjesa më e madhe e saj prodhohet nga lëkura kur ekspozohet në diell, ndërsa ushqimet përmbajnë sasi të kufizuara, kryesisht peshqit e yndyrshëm.
Problemi është se shumica e njerëzve kalojnë pjesën më të madhe të ditës në ambiente të mbyllura, çka bën që mungesa e vitaminës D të jetë shumë e zakonshme.
Ekspertët rekomandojnë që të moshuarit ta kontrollojnë rregullisht nivelin e vitaminës D dhe gratë ta matin atë që rreth moshës 60-vjeçare, pasi pas menopauzës rënia e estrogjenit e bën skeletin më të brishtë.
Megjithatë, specialistët theksojnë se vitamina D dhe kalciumi nuk kurojnë osteoporozën. Ato janë elementë të domosdoshëm për cilësinë e kockës, por nuk zëvendësojnë trajtimin kur sëmundja është e pranishme.
Diagnostikimi i hershëm mbetet sfida më e madhe
Një nga problemet kryesore është se osteoporoza shpesh zbulohet vetëm pasi pacienti ka pësuar një frakturë. Në praktikë, shumë njerëz nuk kanë simptoma derisa ndodh dëmtimi i parë.
Sot ekzistojnë modele vlerësimi të rrezikut, të cilat bazohen në faktorë si: mosha, gjinia, pesha dhe gjatësia, mënyra e jetesës, duhanpirja, konsumimi i alkoolit dhe historia e frakturave.
Nëse rreziku rezulton i lartë, mjeku mund të rekomandojë kryerjen e densitometrisë kockore (MOC ose DEXA), ekzaminimi që mat dendësinë minerale të kockave dhe mbetet standardi kryesor për diagnostikimin dhe ndjekjen e osteoporozës.
Ekspertët sugjerojnë gjithashtu matjen e vitaminës D në gjak dhe, në raste të caktuara, analizën CTX, një tregues që mat shpejtësinë me të cilën organizmi humbet masën kockore.
Ndërsa densitometria tregon gjendjen aktuale të kockës, CTX jep informacion mbi ritmin e degradimit të saj. Kjo do të thotë se një person mund të ketë ende rezultate normale në densitometri, por një nivel të lartë CTX që sinjalizon humbje të shpejtë të masës kockore në të ardhmen.