Si profesionistë të shëndetit mendor, të gjithë e njohim vlerën e hobive. Ua rekomandojmë pacientëve që janë të stresuar, të izoluar, në depresion, që po kapërcejnë një varësi e shumë të tjerëve. Megjithatë, deri vonë, unë kisha provuar shumë pak hobi, ndonëse prej vitesh ua jepja këtë këshillë të tjerëve. Si një person që punonte pa pushim, shpesh e mbushja kohën e lirë me më shumë punë dhe pastaj shtoja edhe angazhime vullnetare. Kjo më jepte shumë kënaqësi dhe nuk ndieja kurrë se po humbisja diçka.
Por tani, ndërsa miqtë e mi po fillojnë të dalin në pension dhe mezi presin t’u kushtohen hobive të tyre të shumta, vendosa se ishte mirë të gjeja edhe unë disa interesa të tjera. Ky është ende një proces në zhvillim dhe shpresoj që, duke ndarë disa vëzhgime personale, të mund të mësojmë së bashku. Mua më pëlqen të shkruaj. A mund të quhet kjo një hobi në vend të një pune?
Dy hobi, dy përvoja shumë të ndryshme
Kam dy vjet që merrem me pikturë dhe ende nuk më pëlqejnë punimet e mia. Nuk është e këndshme ta pranoj këtë. E dua artin. Por kam zbuluar se të admirosh një pikturë të bukur dhe ta krijosh vetë janë dy përvoja shumë të ndryshme.
Pas dy vjetësh, e gjej veten duke pyetur: Pse po e bëj këtë? A duhet të vazhdoj? Sa kohë duhet t’i kushtoj një aktiviteti përpara se të arrij të krijoj diçka që më pëlqen vërtet? A ia vlejnë përfitimet përpjekjen? Sinqerisht, nuk e di.
Mendoj se mësimet e pikturës i kanë përmirësuar aftësitë e mia në të shkruar. Më pëlqen koha që kaloj duke pikturuar dhe e vlerësoj lidhjen me mësuesin tim. Aftësitë e mia pamore janë përmirësuar, por jam lodhur duke i dhuruar ose hedhur kanavacat.
Kështu, vendosa të provoja një hobi të ri dhe iu bashkova një fqinji në një kurs salsa në grup. Fillimi në kërcim ishte edhe më i sikletshëm sesa përpjekjet e mia në pikturë. Ndiqja një orë mësimi në grup çdo javë dhe, gjatë orëve të para, ndihesha e pushtuar nga ankthi. Pastaj fillova të merrja mësime private dhe e gjithë përvoja ndryshoi. Brenda një muaji, diçka ndryshoi: kërcimi u bë argëtues.
Ky kontrast më ka bërë të mendoj për një pyetje me të cilën përballen shumë prej nesh dhe që edhe pacientët tanë na e parashtrojnë: Si vendosim se cilat aktivitete jashtë angazhimeve të zakonshme e meritojnë kohën, vëmendjen dhe paratë tona?
Si mjeke, përpiqem t’u qëndroj besnike gjërave që nis dhe synoj t’i zotëroj mirë. Por koha dhe energjia janë të kufizuara. Nëse vazhdojmë me gjithçka që nisim, na mbetet pak hapësirë për të zbuluar diçka që mund të na pëlqejë më shumë. Nga ana tjetër, nëse heqim dorë sapo shfaqen vështirësitë e para, mund të humbasim mundësinë për një zhvillim të rëndësishëm.
Kuptoni çfarë kërkoni prej tij
Përpara se të gjykojmë një hobi, është e dobishme të shqyrtojmë motivimin tonë. A kërkojmë ta zotërojmë mirë një aftësi, të çlodhemi, të ushtrohemi fizikisht, të lidhemi me të tjerët apo të përfundojmë një projekt?
Çdo qëllim kërkon një mënyrë të ndryshme për të matur suksesin. Një pikturë mund të na zhgënjejë, ndërsa pasditja e kaluar duke e krijuar mund të ketë ende vlerë. Një orë kërcimi mund të jetë e këndshme shumë përpara se të bëhemi të aftë në të.
Pse kanë rëndësi hobit
Ka shumë arsye të mira për të vazhduar një hobi dhe aftësia është vetëm njëra prej tyre.
Humori dhe mirëqenia. Një studim i vitit 2023, i publikuar në Nature Medicine, shqyrtoi të dhënat e 93 263 të rriturve të moshës 65 vjeç e lart, në 16 vende. Pasja e një hobi lidhej me më pak simptoma depresive, më shumë lumturi dhe kënaqësi më të madhe nga jeta.[1] Meqenëse studimi ishte vëzhgues, ai nuk mund të provojë se hobit i shkaktuan këto përfitime. Gjithashtu, asgjë në të nuk sugjeronte se duhej të arrije një nivel të lartë aftësie për t’i përjetuar ato.
Shëndeti i trurit. Të mësosh diçka të re e vë trurin në punë në mënyra të panjohura: për të përqendruar vëmendjen, për të kujtuar, për të koordinuar dhe për t’u përshtatur. Në një studim me të moshuar në Bronx, Joe Verghese dhe kolegët e tij zbuluan se pjesëmarrja e shpeshtë në aktivitete të kohës së lirë që angazhojnë mendjen, si leximi, lojërat e tavolinës dhe luajtja e një instrumenti muzikor, lidhej me një rrezik më të ulët për demencë. Nga aktivitetet fizike të studiuara, kërcimi ishte ai që lidhej me uljen e rrezikut.[2]
Komisioni i The Lancet për demencën, i vitit 2024, përfshin gjithashtu mungesën e aktivitetit fizik dhe izolimin shoqëror ndër faktorët e rrezikut për demencë që mund të ndryshohen.[3] Këto janë lidhje të vërejtura, jo garanci, por sugjerojnë se vetë përpjekja që bëjmë si fillestarë mund të jetë pjesë e përfitimit.
Lidhja me të tjerët. Shumë hobi na sjellin në kontakt të rregullt me njerëz të tjerë. Orët e kërcimit më kanë dhënë diçka që piktura nuk ma ka dhënë: një dhomë plot me njerëz që mësojnë bashkë me mua dhe qeshin me të njëjtat hapa të gabuar. Zakonisht, pas mësimit, grupi del për darkë.
Lidhjet shoqërore kanë rëndësi për shëndetin. Një metaanalizë e 148 studimeve zbuloi se njerëzit me marrëdhënie shoqërore më të forta kishin një mundësi 50 për qind më të madhe për të mbijetuar gjatë periudhave të ndjekjes së studimeve.[4] Një hobi që shton kontakte miqësore dhe të rregullta gjatë javës sonë mund t’ia vlejë të vazhdohet, edhe kur përparimi është i ngadaltë.
Të jesh fillestar nuk do të thotë se aktiviteti nuk të përshtatet
Përvoja ime me kërcimin më kujton se përpjekjet tona të para mund të na tregojnë më shumë për faktin se jemi fillestarë sesa për faktin nëse një aktivitet na përshtatet.
Megjithatë, vetëm kalimi i kohës nuk garanton përparim. Praktika duhet të na ofrojë mundësi për të mësuar, për të marrë vlerësime dhe për të provuar sërish. Një metaanalizë e vitit 2014 zbuloi se praktika e qëllimshme shpjegonte 21 për qind të dallimeve në performancën muzikore dhe 18 për qind të dallimeve në performancën sportive.[5] Këto shifra përshkruajnë ndryshimet mes njerëzve, jo sa do të përmirësohet secili individ. Praktika ka rëndësi, por shumë aspekte të performancës mbeten të pashpjeguara.
Mësimi praktik është të shqyrtojmë mënyrën se si po mësojmë përpara se të arrijmë në përfundimin se na mungon aftësia. A do të na ndihmonte një mësues tjetër? A po provojmë detyra që e tejkalojnë nivelin tonë aktual? A do ta bënte më të lehtë dallimin e përparimit një objektiv më i vogël dhe më konkret?
Për mua, kjo mund të nënkuptojë të ushtrohem në përzierjen e ngjyrave ose në kompozim, në vend që të pres që çdo kanavacë të bëhet një pikturë që dua ta var në mur.
Provoni një eksperiment me kohë të kufizuar
Kërkimet nuk ofrojnë një afat universal për të vendosur nëse duhet të heqim dorë nga një hobi. Aktiviteti, qëllimet tona, mënyra e mësimdhënies dhe koha që kemi në dispozicion kanë të gjitha rëndësi.
Një qasje praktike është një periudhë prove e përballueshme: ndoshta gjashtë deri në tetë javë pjesëmarrjeje të rregullt, me një datë rivlerësimi dhe një buxhet të përcaktuar. Ky është një eksperiment i sugjeruar, jo një kufi kohor i vërtetuar shkencërisht. Një aftësi e ndërlikuar mund të kërkojë shumë më tepër kohë; një aktivitet i kushtueshëm ose fizikisht i lodhshëm mund të kërkojë një rivlerësim më të hershëm.
Zgjidhni një program që mund ta mbani. Mësimet private të kërcimit dy herë në javë më përshtaten tani, por mund të mos jenë të përballueshme në afat të gjatë. Pasi të arrij njëfarë zotërimi të aftësive, pres me kënaqësi t’i shijoj mësimet në grup, me përfitimin shtesë të lidhjes me të tjerët.
Pas çdo seance, mendoni për këto pyetje: A më pëlqeu ndonjë pjesë e saj? A mësova diçka? Si u ndjeva më pas? A dua të kthehem?
Pastaj kërkoni një prirje përgjatë disa seancave. Një pasdite zhgënjyese nuk duhet të vendosë të ardhmen e një interesi.