Mbajtja e një hajmalie, veshja e çorapeve “me fat” apo trokitja në dru janë zakone që shumë njerëz i lidhin me mbarësinë. Por a ndikojnë vërtet te fati? Sipas një artikulli të publikuar në Psychology Today, besëtytnitë mund të ndikojnë te mënyra si ndihemi dhe sillemi, duke na dhënë një ndjesi kontrolli përballë pasigurisë.
Fati zakonisht perceptohet si diçka e rastësishme dhe e paparashikueshme. Përmes besëtytnive, ndërkaq, njerëzit përpiqen të ndikojnë tek ai, duke u dhënë kuptim ngjarjeve që ndodhin njëkohësisht, edhe kur mes tyre nuk ka ndonjë lidhje të qartë.
Psikologu Paul Rozin, profesor në Universitetin e Pensilvanisë, e ka studiuar këtë prirje. Ai dhe kolegët e tij kanë vërejtur se njerëzit ngurrojnë të veshin një rrobë që është mbajtur nga një vrasës, edhe pasi ajo është larë. E kundërta mund të ndodhë me një veshje të prekur nga një personazh i adhuruar: fansi mund të mos dëshirojë ta lajë, për të ruajtur lidhjen simbolike me të.
Ritualet si burim qetësie
Artikulli sjell edhe përvoja personale të autores. Nëna e saj pastronte shtëpinë çdo të enjte, si përgatitje për të mirëpritur shpirtrat e paraardhësve. Të premteve ndizte temjan, gjunjëzohej dhe u drejtohej të afërmve të ndjerë, duke kërkuar falje dhe këshilla.
Sipas autores, këto rituale i jepnin nënës ngushëllim. Edhe ajo vetë mban shami kur viziton varret e njerëzve të dashur, megjithëse nuk ndjek të gjitha zakonet e trashëguara. Ky veprim e bën të ndihet më e qetë dhe e lidh me identitetin e saj.
Kur rrethanat duken të paparashikueshme ose kaotike, rituale të tilla mund të shërbejnë si një mënyrë për të përballuar pasigurinë. Një send që konsiderohet “me fat” mund t’i japë dikujt siguri përpara një interviste pune apo një sfide tjetër.
Ndikimi te vetëbesimi dhe performanca
Një studim i botuar në revistën Psychological Science, i cituar në artikull, raportoi se aktivizimi i besëtytnive mund të rrisë vetëbesimin dhe të përmirësojë performancën në detyra të caktuara.
Shpjegimi lidhet me ndikimin psikologjik të ritualit: ai mund të nxisë përqendrimin dhe besimin te aftësitë personale. Në këtë kuptim, besëtytnitë mund të veprojnë në mënyrë të ngjashme me efektin placebo, duke përmirësuar pritshmëritë dhe qëndrimin ndaj një situate.
Megjithatë, artikulli thekson se besimi i tepruar te mendimi magjik mund të dobësojë vetëbesimin dhe ndjesinë se mund të veprojmë vetë për të ndryshuar rrethanat.
Besëtytnitë, pra, mund të na japin rehati dhe siguri, por kjo nuk përbën provë se ato ndryshojnë fatin. Ndikimi i tyre mund të qëndrojë te mënyra se si përballojmë sfidat.